ประวัติความเป็นมาและวิธีการเลี้ยงรูซ่า

กวางรูซ่า (Rusa Deer) ชื่อวิทยาศาสตร์ Cervus timorensis กวางรูซ่าเป็นกวางที่มีถิ่นกำเนิด ณ เกาะชวาของประเทศอินโดนีเซีย เป็นกวางขนาดกลาง เพศผู้สูง 110 เซนติเมตร วัดที่ไหล่ น้ำหนัก 65-95 กิโลกรัม สีขนเป็นสีน้ำตาลทั่วตัว บริเวณใต้คอและใต้ท้องสีน้ำตาลอ่อน กวางรูซ่าถือเป็นญาติทางสายเลือดที่ใกล้ชิดกับกวางม้า ดังนั้นจึงสามารถผสมข้ามพันธุ์ได้ กวางรูซ่ามีเขาที่ได้ขนาดพอดี ๆ คืออยู่ในระดับกลาง ๆ เขาจะโตเต็มที่เมื่ออายุ 8 ปี เขาอ่อนน้ำหนักประมาณ 1.5-2.0 กิโลกรัม เมื่ออายุ 3 ปี แต่อาจสูงถึง 4 กิโลกรัม เมื่ออายุ 8 ปี หากได้รับการดูอย่างถูกต้อง

เนื่องจากกวางรูซ่าเป็นกวางที่นำเข้าจากเกาะนิวคานิโดเนียละประเทศออสเตรเลีย ดังนั้นจึงสามารถนำมาเลี้ยงได้โดยไม่มีปัญหาในด้านกฎหมายแต่อย่างใด จากการสังเกตพบว่ากวางรูซ่าที่เข้ามาอยู่ในประเทศไทยมักผสมพันธุ์ประมาณเดือนพฤศจิกายน ระยะตั้งท้อง 251 วัน น้ำหนักแรกคลอดประมาณ 3-5 กิโลกรัม ในฤดูผสมพันธุ์กวางพ่อพันธุ์จะดุร้าย ชอบขวิดกันเองเพื่อครอบครองฝูงตัวเมีย    

                  ประโยชน์ของการทำฟาร์มกวาง

การทำฟาร์มกวางนั้นนับเป็นระบบการใช้ที่ดินที่ไม่ทำลายธรรมชาติอีกวิธีหนึ่งที่น่าสนใจ และเนื่องจากการทำฟาร์มกวางที่ไม่ทำลายระบบนิเวศ จึงนับได้ว่าเป็นกุญแจสำคัญต่อการใช้ที่ดินแบบทำลายความสมดุลทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นอยู่ทั่วไปแล้วในประเทศไทย ประกอบกับในปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันทั่วโลกว่า การนำสัตว์ป่าชนิดต่างๆ มาเลี้ยงเป็นฟาร์มนั้นน่าจะเป็นการทำให้มีการใช้ที่ดินได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงกว่า และสามารถผลิตเขากวางอ่อน พันธุ์กวาง เนื้อสัตว์ หนัง ตลอดจนผลิตผลอื่นๆ อีกมากมายที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่าการทำฟาร์มโคแต่เพียงอย่างเดียว และเนื่องจากกวางเป็นสัตว์ป่าที่สามารถใช้ประโยชน์จากพื้นที่ได้ค่อนข้างดีกว่าโคเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งวัชพืชทั้งหลายที่โคไม่สามารถกินได้นั้น กวางสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้มากกว่า จึงนับเป็นแนวทางของเหตุผลเชิงเปรียบเทียบที่น่าสนใจอีกประการหนึ่ง

เนื่องจากกวางเป็นสัตว์ป่าชนิดหนึ่งที่มีลักษณะเฉพาะตัว คือมีการระวังภัยสูงมาก จึงมีอุปนิสัยที่ค่อนข้างจะตื่นกลัวและระมัดระวังภัยอยู่ตลอดเวลา ปกติในป่าตามธรรมชาตินั้น กวางจะหากินโดยอาจจะอยู่กันเป็นฝูง หรืออาจจะชอบอยู่หากินเดี่ยวๆ ไปเลยก็มี ดังนั้นการนำกวางมาเลี้ยงในสภาพของฟาร์มจึงต้องมีการออกแบบ ตลอดจนวิธีการที่เป็นการเฉพาะตามชนิดของพันธุ์กวางนั้น  ๆ เป็นหลัก สำหรับขนาดตัวของกวางนั้นจะมีตั้งแต่ขนาดเล็กเท่า ๆ กับลูกแกะเกิดใหม่ไปจนถึงใหญ่โตขนาดเท่าม้าเทศและโดยที่กวางสามารถอยู่ได้ทุกภูมิอากาศ โดยบางชนิดอยู่ได้ในภูมิอากาศเขตหนาว บางชนิดสามารถอยู่ได้ในภูมิอากาศเขตอบอุ่น และบางชนิดอยู่ในภูมิอากาศเขตร้อนชื้นบริเวณเส้นศูนย์สูตร ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่าการเลี้ยงกวางนั้นสามารถกระทำได้ ทั้งนั้นโดยมีรายละเอียดเฉพาะอย่างเท่านั้นที่แตกต่างกันออกไปตามแต่สภาพดินฟ้าอากาศจะเอื้ออำนวย

                  การเลี้ยงแบบขังคอก

               เป็นระบบที่ใช้พื้นที่น้อยมากและนิยมกันมากในไต้หวันและเวียดนาม ซึ่งจะต้องมีลักษณะดังนี้

-       มีคอกกักขังกวางแต่ละตัวหรือคู่

-       กวางต้องเป็นสัตว์ที่เชื่องมากแล้ว และส่วนมากเกิดในฟาร์ม

-       ใช้ระบบตัดหญ้าหาใบไม้มาให้กวางกินทุกวัน โดยอาจเสริมอาหารข้นด้วยเป็นช่วง ๆ

-       ควบคุมผสมพันธุ์โดยสมบูรณ์ คือใช้พ่อพันธุ์ที่คัดเลือกและจัดหามาเฉพาะกิจ

-       มีการทำความสะอาดอย่างเข้มงวด

-       มีประสบการณ์สูงในการเลี้ยงกวางหรือความเป็นสัตวบาลสูง

                       การกินอาหาร

               ในระบบขังคอกโดยใช้พื้นที่น้อยนั้น การตัดหญ้าหรือจัดหาใบไม้ ยอดอ่อน ตลอดสิ่งเหลือทิ้งทางการเกษตร (ต้นกล้วย,รำ,เปลือกข้าวโพดฝักอ่อน ฯลฯ) ก็สามารถนำมาใช้เป็นอาหารกวางได้เป็นอย่างดี แม้กระทั่งกากเบียร์หรือไข่ที่เหลือทิ้งจากตู้ฟักแล้วก็สามารถใช้เป็นอาหารกวางได้

                      ระยะเวลาตั้งท้อง

 ระยะเวลาตั้งท้อง  มีความสัมพันธ์ระหว่างขนาดของกวางเพศเมียกับระยะเวลาตั้งท้องกล่าวคือ  ถ้ากวางเป็นชนิดที่มีขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ก็มักจะมีระยะเวลาการตั้งท้องถึง 8 เดือน แต่ถ้าเป็นกวางชนิดที่มีขนาดเล็ก  ก็จะมีระยะเวลาตั้งท้องระหว่าง 7-8 เดือนครึ่ง

                      จำนวนลูกที่คลอด

 โดยทั่ว ๆ ไปแล้วกวางจะให้ลูกครั้งละ 1 ตัว  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  แต่ถ้าหากเป็นเขตอื่นของโลกเช่นทวีปยุโรปและทวีปอเมริกาก็มักจะให้ลูกแฝดคือละ 2 ตัวได้บ่อย ๆ ตัวอย่างเช่น กวางมูส ซึ่งมีขนาดใหญ่มาก  หรือแม้แต่กวางโร (หางขาว) ซึ่งมีขนาดเล็ก

                       ฤดูกาล

 กวางที่อยู่ในบริเวณเหนือหรือใต้เส้นศูนย์สูตรนั้นมักมีฤดูกาลของการผสมพันธุ์โดยขึ้นอยู่กับระยะเวลาของแสงอาทิตย์ในแต่ละวัน เช่น ฤดูร้อนมีแสงอาทิตย์ในแต่ละวันค่อนข้างนานมักจะเป็นฤดูผสมพันธุ์ แต่ถ้าเป็นฤดูหนาวซึ่งในแต่ละวันมีแสงอาทิตย์น้อยชั่วโมงกว่ามากนั้น  กวางก็จะไม่ผสมพันธุ์ในฤดูกาลนั้น  สำหรับกวางในบริเวณเส้นศูนย์สูตรซึ่งเป็นบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นั้น  เนื่องจากในแต่ละวันจะมีแสงแดดเป็นระยะเวลาที่ไม่ค่อยแตกต่างกันมากนักไม่ว่าจะเป็นฤดูกาลใด  จึงผสมพันธุ์กันตลอดปี  ตัวอย่างเช่น  เก้ง กวางรูซ่า

การผสมข้ามพันธุ์ 

 ในการทำฟาร์มกวางนั้น ผู้ทำฟาร์มย่อมจะต้องหวังผลทางด้านผลผลิตซึ่งเป็นหลักทางเศรษฐกิจและเป็นเป้าหมายสำคัญที่สุดทั้งนี้ เพราะรายได้ที่สามารถสร้างขึ้นมาได้นั้นจะเป็นตัวชี้ในท้ายที่สุดต่อการอยู่รอดของการทำฟาร์ม  ดังนั้นการปรับปรุงให้กวางมีขนาดใหญ่และโตเร็วกว่าเดิมจึงต้องดำเนินการ  แต่การที่จะคัดเลือกพันธุ์แล้ว  นำเอาเฉพาะพ่อแม่พันธุ์ที่ได้ลักษณะดังกล่าว โดยจะต้องมีลักษณะด้านการกินอาหาร  ความสมบูรณ์พันธุ์และอื่น ๆ  อีกมากมายนั้นนับเป็นการเสียเวลากว่าหากจะเปรียบเทียบกับการนำพันธุ์ที่ถูกต้องตามต้องการมาผสมข้ามพันธุ์ เช่น ที่ปฏิบัติกันอยู่ในปศุสัตว์ชนิดอื่น ๆ อยู่แล้ว  ซึ่งจะทำให้ลัดขั้นตอนไปอีกมากมาย  แต่อย่างไรก็ตาม ในบรรดานักอนุรักษ์สัตว์ป่าก็พยายามพูดถึงมลภาวะทางพันธุกรรมขึ้นมา  ทั้งนี้ก็เพื่อรักษาความบริสุทธิ์ของพันธุ์กวางที่มีอยู่ตามธรรมชาติให้คงอยู่ตามหลักของการอนถรักษ์นั่นเอง  ซึ่งแนวความคิดนี้  หากจะนำมาใช้ในฟาร์มก็เป็นที่จะต้องพิจารณากันต่อไปเพราะมีทั้งข้อดีและข้อเสียในตัวของมันเอง ในประเทศนิวคาลิโดเนียได้มีการนำเอากวางม้าผสมกับกวางรูซ่าซึ่งมีขนาดเล็กกว่า ทำให้ได้ลูกหลานมีขนาดใหญ่กว่า  โตเร็วกว่า  และให้ผลผลิตเป็นเนื้อและเขากวางอ่อนในปริมาณที่สูงกว่าอย่างเห็นได้ชัด   

               ความเป็นไปได้ของการทำฟาร์มกวาง

  เกือบจะทุกแห่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งรวมประเทศไทยด้วยนั้นมีความพร้อมต่อการเลี้ยงวางได้  ทั้งนี้เพราะเหตุผล  3  ประการดังนี้

         -  ประชาชนในภูมิภาคนี้เข้าใจและรู้จักในประโยชน์และสรรพคุณทางด้านการบำรุงร่างกายและยาแบบจีนเป็นอย่างดีของเขากวางอ่อน

         -  เป็นภูมิภาคที่มีการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจค่อนข้างสูง  จึงคาดว่าจะมีความต้องการโปรตีนจากสัตว์ที่มีคุณค่า  และโดยเฉพาะอย่างยิ่งได้ชื่อว่าว่ามีคอเลสเตอรอลต่ำเช่นเนื้อกวางสำหรับเป็นทางเลือก

         -  การทำฟาร์มนั้น  ถือกันว่าเป็นการสร้างความหลากหลายในการผลิตทางด้านปศุสัตว์  ซึ่งสามารถให้ผลิตผลมากมาย  ไม่ว่าจะเป็นเขากวางอ่อน  เอ็น  กระดูก  หนัง  และอวัยวะเพศผู้โดยมีราคาในตลาด  ดังนั้นผู้ทำฟาร์มจึงสามารถพึ่งพาผลผลิตได้ในหลาย ๆ ประการ  รวมทั้งพันธุ์กวางด้วย  เช่นกัน  จึงมีคุณค่าในทางเศรษฐกิจค่อนข้างหลากหลาย  และเป็นระยะเวลายาวนาน

    กล่าวโดยสรุป

 การทำฟาร์มกวางในประเทศไทยจึงมีความเป็นไปได้ค่อนข้างสูงไม่ว่าจะมองจากแง่มุมใดก็ตาม  และที่สำคัญที่สุด  ในระยะแรกนี้จุดเน้นน่าจะอยู่ที่การผลิตเขากวางอ่อนที่มีคุณภาพเพื่อทดแทนการนำเข้าจากต่างประเทศให้ได้  โดยที่ควบคู่กันไปนั้น  น่าจะมุ่งการผลิตพันธุ์กวางออกมาเพื่อขยายวงและขอบเขตของการทำฟาร์มกวางออกไปโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเลี้ยงกวางเพื่อสนับสนุนกิจการด้านการท่องเที่ยวและพักผ่อน  ไม่ว่าจะเป็นโรงแรมขนาดใหญ่  รีสอร์ต  สนามกอล์ฟ  และสวนสนุกก็ตาม

         ดังนั้นจึงเป็นตลาดหนึ่งที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งในอนาคต  หากคนไทยสามารถริ่เริ่มและส่งเสริมให้มีการเลี้ยงกวางอย่างแพร่หลายจนเป็นปึกแผ่นสามารถทดแทนการนำเข้า  สร้างตลาดภายในประเทศและท้ายสุดส่งออกไปต่างประเทศต่อไป